MENU
TH EN

I. อาณาจักรพระนครโบราณ

ภาพนครวัด, ที่มา: เว็บไซต์ของสำนักฝรั่งเศสปลายบูรพาทิศ (EFEO - Ecole française d'Extrême-Orient), วันที่เข้าถึง: 30 มีนาคม 2562.

I. อาณาจักรพระนครโบราณ

First revision: Jun.02, 2019
Last revision: Jun.18, 2019
รวบรวมเรียงเรียงปรับปรุง สืบค้นโดย
อภิรักษ์ กาญจนคงคา

     ด้วยประวัติศาสตร์ของกัมพูชาโบราณนั้นมีผู้เขียนและมีผู้รวบรวมไว้ไม่น้อย กอปรกับประวัติศาสตร์ที่ยาวนานของกัมพูชา (จากการพิสูจน์โดยคาร์บอน 14 ที่ถ้ำลางสเปียนทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของกัมพูชา พิสูจน์ได้ว่ามีมนุษย์อาศัยในแผ่นดินกัมพูชานี้ไม่ต่ำกว่า 4200 ปีก่อนคริสตกาล) นั้นทำให้มีเรื่องมีข้อสันนิษฐานใหม่ ๆ ที่ต้องศึกษาเพิ่มเติมสามารถขยายองค์ความรู้ต่อไปได้อีก
     สำหรับเนื้อหาในบล็อกนี้ กระผมผู้เขียน รวบรวม เรียบเรียงและปรับปรุง ใคร่ขอเน้นศึกษาช่วงการก่อร่างสร้างตัวของเมืองพระนคร (พ.ศ 1333 - 1896 หรือ ค.ศ.790 -1353) หรือพุทธศตวรรษที่ 14-20 (นักวิชาการบางท่านกล่าวว่ายุคเมืองพระนครอยู่ระหว่าง ค.ศ.802-1431) เป็นสำคัญ ด้วยเพราะในยุคเมืองพระนครโบราณนี้ อาณาจักรกัมพูชามีความเจริญรุ่งเรืองสูงสุด ทั้งทางด้านสถาปัตยกรรม ศาสนา วัฒนธรรมประเพณี ระบบสังคมการปกครอง การสงคราม ระบบการกักเก็บและการจัดสรรน้ำ ความหลากหลายของชนชาติที่เกี่ยวข้องในภูมิภาค ฯลฯ  มีนักวิชาการบางท่านได้กล่าวว่าความเจริญและความหนาแน่นของประชากรในยุคอาณาจักรพระนครนี้ เทียบได้กับเมืองนิวยอร์ค สหรัฐอเมริกา ในปัจจุบันเลยทีเดียว
     ซึ่งมีแหล่งข้อมูลกระจายอยู่ทั่วไปทั้งเป็นหนังสือ บทความทางวิชาการ เป็นรูปเล่ม รวมทั้งข้อมูล บทความ ข้อสันนิษฐานและทฤษฎีใหม่ ๆ ที่ปรากฎในเว็บไซต์ต่าง ๆ กระผมปวารณาตัว ขอพยายามรวบรวมประมวล วิเคราะห์ ให้ความเห็นพร้อมแหล่งอ้างอิงให้มากที่สุดเกี่ยวกับอาณาจักรพระนครโบราณนี้ให้มากและสมบูรณ์ที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ 


[page 8]
 
ผู้ปกครองเขมร (KHMER RULERS)01
ลำดับกษัตริย์ก่อนเมืองพระนคร (Chronology of Pre-Angkhor Kings)06
กษัตริย์ ช่วงครองราชย์ ศาสนสถานที่สร้าง, การบูรณะ หรือการต่อเติม รูปแบบศิลปะ
 ยุคฟูนัน - อินเดีย (พุทธศตวรรษที่ 6 ประมาณ พ.ศ.1100)
 พระเจ้าโกณฑินยะวรมัน  ? - พ.ศ.1057   คติไวษณพ-ปาญจรตะ เป็นที่นิยม
 พระเจ้ารุทธวรมัน  พ.ศ.1057-ราว พ.ศ.1100 (ค.ศ.560)  
 ยุคฟูนันและการขยายอิทธิพลของอินเดียใหม่ (เจนละ) (ราว พ.ศ.1100-1170)
 พระเจ้าภววรมันที่ 1  พ.ศ.1141  จารึกศรีเทพ กล่าวถึงพระนามเจ้าชายจิตรเสน จารึกดอนขุมเงิน พนมดา พ.ศ.1100-1150 ค.ศ.550-600
สมโบร์ไพรกุก พ.ศ.1150-1200
ถาลาบริวัต พ.ศ.1143-1193 (ค.ศ.600-650) - จารึกขลุง วัดทองทุ่ง วัดสระบาป ทับหลังวัดทองทุ่ง
 พระเจ้ามเหนทรวรมัน (จิตรเสน)  พ.ศ.1150-1159   จารึกดอนขุมเงิน-ร้อยเอ็ด, คูเมือง, ถ้ำเป็ดทอง-บุรีรัมย์, ปากมูล, วัดสุปัฏนาราม, ปากโดมน้อย, ภูหมาไน-อุบลฯ, ช่องสระแจง-สระแก้ว 
 พระเจ้าอีศานวรมัน (Isanavarman I)  พ.ศ.1159-1180  เมืองอีศานปุระ (สมโปร์ไพรกุก)
 ยุคเจนละ (พ.ศ.1170 - ราว 1250)
 พระเจ้าภววรมันที่ 2 (Bhavavarman II)  พ.ศ.1182 (ค.ศ.650-680)  ปราสาทภูมิโปน ไพรกเมง พ.ศ.1180-1250 (ค.ศ.630-700) บ้านน้อยห้วยพะใย ยุคแรก, กู่แก้วสี่ทิศ
 
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 1 (Jayavarman I) พ.ศ.1200-1224  ปราสาทเขาน้อย ยุคแรก
 ยุคเจนละบกและเจนละน้ำ (พ.ศ.1250 - ราว 1350) ค.ศ.700-800
 ความวุ่นวายระหว่างเจนละ (อินเดีย) ทั้งสองกลุ่ม ไม่ปรากฎศูนย์กลางในยุคนี้    กำพงพระ พ.ศ.1250-1350 (ค.ศ.700-800), ปราสาทตำหนักไทร



ลำดับกษัตริย์แห่งเมืองพระนคร (Chronology of Kings at Angkhor)
กษัตริย์ ช่วงครองราชย์ ศาสนาสถานที่สร้าง, การบูรณะ หรือ การต่อเติม
(Temples begun, rebuilt or added to)
รูปแบบศิลปะ
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 (Jayavarman II) พ.ศ.1345-1392 (ค.ศ.790-835)  พระอารามหรือปราสาท Rong Chen บนเขาพนมกุเลน (มเหนทรบรรพต) ก่อนการจัดตั้งปราสาทที่ Kutisvara (Rong Chen on Phnom Kulen, earlier shrine on the site of Kutisvara)03 บาพนม, อนินทิตาปุระ, เมืองหริหราลัย (ร่อลั่ว) ในสมัยเมืองพระนครนี้ อิทธิพลศิลปะแบบจามปาแพร่หลาย

กุเลน พ.ศ.1370-1420 (ค.ศ.800-870)
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 3 (Jayavarman III) (วิษณุโลก) (พ.ศ.1393-1420) (ค.ศ.835-877)  ปราสาท Prei Montri, ปราสาท Trapeang Phong, ปราสาทบากอง (Prei Montri, Trapeang Phong, Bakong), เมืองหริหราลัย (โลเลย หรือ ร่อลั่ว)
 พระเจ้าอินทรวรมันที่ 1 (Indravarman I) (อิศวรโลก) พ.ศ.1420-1432
(ค.ศ.877-c.886)
 ปราสาทพระโค สร้างหินทรายหุ้นปราสาทบากองไว้, บารายอินทรฏะฎะกะ หรือ บารายยโสธรฏะฏะกะ (บารายตะวันออก) (Preah Kô, sandstone cladding of Bakong, Indratataka baray), เมืองหริหราลัย (ร่อลั่ว) พะโค พ.ศ.1420-1440 (ค.ศ.880-900, จารึกบ่ออีกา, จารึกบ้านโนนสังข์-ยโสธร
 พระเจ้ายโศวรมันที่ 1 (Yasovarman I) (บรมศิวโลก) บ้างก็เขียน ยโสวรมันที่ 1 พ.ศ.1432-1443 (ค.ศ.889-c.915)  ปราสาทโลเลย, ปราสาทบาแคง, ปราสาท Bei, Thma Bay Kaek, จัดตั้งปราสาทพิมานอากาศในระยะแรก, ปราสาทพนมกรอม, ปราสาทพนมบก, บารายยโสธรฏะฏะกะ (บารายตะวันออก) (Lolei, Bakheng, Prasat Bei, Thma Bay Kaek, earlier shrine on the site of Phimeanakas, Phnom Krom, Phnom Bok, East Baray) เมืองยโสธรปุระ (เมืองพระนคร), พนมกังดาล บาแค็ง พ.ศ.1440-1470 (ค.ศ.900-930), จารุกพนมวัน, ปักษีจำกรง, อาณาเขตถึงสะเทิม-ไชยา, ปราสาทวัดศรีสวาย
 พระเจ้าหรรษวรมันที่ 1 (Harshavarman I) (รุทรโลก) พ.ศ.1443-Late 1456 (ค.ศ.c.915-923)  ปราสาทปักษีจำกรง, ปราสาทกระวาน (Baksei Chamkrong, Prasat Kravan) เมืองยโสธรปุระ (เมืองพระนคร) พนมกังดาล - บาแค็ง, (ขึ้นครองราชย์แต่เล็ก) 
 พระเจ้าอิศานวรมันที่ II (Isanavarman II) (บรมรุทรโลก) พ.ศ.1468 (ค.ศ.923-c.928)  เมืองยโสธรปุระ (เมืองพระนคร) (ขึ้นครองราชย์ระยะสั้น ไม่มีบทบาทในการปกครองอาณาจักร)
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 4 (Jayavarman IV) (บรมศิวบท) พ.ศ.1470-1485 (ค.ศ.c.928-c.941)  เมืองโฉกครรกยาร์ - อาณาจักรเกาะแกร์ (ดงตะเคียน) (Koh Ker Site) (ยึดอำนาจจากหรรษวรมันที่ 2 แล้วย้ายศูนย์ไปเกาะแกร์) เกาะแกร์ พ.ศ.1465-1490 (ค.ศ.900-950), ปราสาทภูฝ้าย, กู่บ้านปราสาท, จารึกลพบุรี, ศรีจนาศะ, ปราสาทอิฐ 8 มูรติที่พนมรุ้ง โนนกู่ เมืองแขก สังข์ศิลปชัย, ปราสาทปลายบัด 1 2
 พระเจ้าหรรษวรมันที่ 2 (Harshavarman II) (พรหมโลก) พ.ศ.1485 - 1487 (ค.ศ.c.941-944)  เมืองโฉกครรกยาร์ - อาณาจักรเกาะแกร์ (ดงตะเคียน) (Koh Ker Site)  
 พระเจ้าราเชนทรวรมัน (Rajendravarman) (ศิวโลก) พ.ศ.1478-1511 (ค.ศ.944-968) ปราสาทแปรรูป, ปราสาทแม่บุญตะวันออก, Bat Chum, Kutisvara, บันทายสรี, ระยะแรกของปราสาทบันทายกุฎี, สระสรง, ปักษีจำกรง (Pre Rup, East Mebon, Bat Chum, Kutisvara, Banteay Srei, an eralier temple on the site of Banteay Kdei, Sra Srang, Baksei Chamkrong) เมืองยโสธรปุระ (เมืองพระนคร 2) (ย้ายศูนย์กลางกลับยโสธรปุระ - พระนคร, สงครามชนะจาม)  แปรรูป พ.ศ.1490-1510 (ค.ศ.950-970) จารึกพังงวย, วัดมะกอก-สระแก้ว สุรินทร์, ปราสาทตำหนักไทรสมัย 2, ปราสาทประธานเมืองต่ำ, ปรางค์แขก, โดนตวล
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 5 (Jayavarman V) (บรมวีรโลก) พ.ศ.1511-1544 (ค.ศ.968-c.1000) ปราสาทตาแก้ว (Takeo) เมืองยโสธรปุระ (เมืองพระนคร) (พระโอรสสืบทอดบัลลังก์ ช่วงเวลาสันติอันยาวนาน)  บันทายสรี (พ.ศ.1510-1560) (ค.ศ.970-1202)
 พระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 1 (Udayadityavarman I) 1001-1002  เมืองยโสธรปุระ (เมืองพระนคร) (ช่วงเวลาการเปลี่ยนแปลง)
 พระเจ้าชัยวีรวรมัน (Jayaviravarman)  1002-1010  ปราสาทคลังเหนือ, บูรณะปราสาทตาแก้วต่อ (North Khleang, a continuation of Takao)  
 พระเจ้าสูริยวรมันที่ 1 (Suryavarman I) 1002-1049  ปราสาทคลังใต้, ปราสาทพระวิหารในเทือกเขาดงรัก, ปราสาทพิมานอากาศและพระราชวังหลวง สูริยพรต (นักบวช)? ณ พนมชิซอร์ ปราสาทพระขรรค์ ที่กำปง สวาย, บารายตะวันตก, ปราสาทวัดภู (South Khleang, Preah Vihear in the Dangrek Mountains, Pimeanakas and the Royal Palace, Suryaparvata at Phnom Chisor, Preah Khan at Kompong Svay, West Baray, Wat Phu)  
 พระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2 (Udayadityavarman II) 1050-1066  ปราสาทบาปวน, ปราสาทแม่บุญ (Bapuon, West Maebon)  
 พระเจ้าหรรษวรมันที่ 3 (Harshavarman III) 1066/7-1080    
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 6 (Jayavarman VI) 1080-c.1107  ปราสาทพิมายในประเทศไทย (Phimai)  
 พระเจ้าธรณินทรวรมันที่ 1 (Dharanindravarman I) 1107-1112    
 พระเจ้าสูริยวรมันที่ 2 (Suryavarman II) 1113-c.1150  นครวัด, ปราสาทธมมานนท์,  ปราสาทเจ้าสายเทวดา, บันทาย สำเหร่, ปราสาทพนมรุ้ง (ในประเทศไทย) ปราสาทเบงมาเลีย (Angkor Wat, Thommanon, Chao Say Tevoda, Banteay Samré, Phnom Rung, Beng Mealea)  
 พระเจ้ายโศวรมันที่ 2 (Yasovarman II) c.1150-1165  ปราสาทเบงมาเลีย, ปราสาทเจ้าสายเทวดา, บันทาย สำเหร่ ปราสาทบากอง (Beng Mealea, Chao Say Tevoda, Banteay Samré, Bakong)  
 พระเจ้าตรีภูวนาทิตยวรมัน (Tribhuvanadityavarman)  c.1165-1177    
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 (Jayavarman VII) 1181-c.1220  ปราสาทตาพรหม, ปราสาทพระขรรค์, ชยตะตะกะ บาราย, ปราสาทนาคพัน, ปราสาทตาสม, ปราสาทตาไน, ปราสาทบันทายฉมาร์ อังกอร์ธม, ปราสาทจรุง, ปราสาทบายน, ลานช้าง, ปราสาทตาพรหมเกล, หอพยาบาล, ปราสาท Krol Kȏ, สระสรง, พระราชวังหลวง (Ta Prohm, Preah Khan, Jayatataka Baray, Neak Pean, Ta Som, Ta Nei, Banteay Chhmar in NW Cambodia, Angkor Thom, Prasats Chrung, Bayon, Elephant Terrace, Ta Prohm Kel, Hospital Chapel, Krol Kȏ, Srah Srang, Royal Palace)  
 พระเจ้าอินทรวรมันที่ 2 (Indravarman II) c.1220-1243  ปราสาทซัวปรัต ปราสาทตาพรหม ปราสาทบันทายกุฎี ปราสาทตาสม ปราสาท Ta Nei(Prasat Suor Prat, Ta Prohm, Banteay Kdei, Ta Som, Ta Nei)   
 พระเจ้าชัยวรมันที่ 8 (Jayavarman VIII) c.1243-1295 ปราสาทด้านตะวันออก (មង្គលាថ៌) ปราสาทพระป่าเลไลย์? ปราสาทบายน ปราสาทตาพรหม ปราสาทพระขรรค์ ปราสาทจรุง นครวัด ปราสาทบาปวน ปราสาทเจ้าสายเทวดา ปราสาทบันทายสำเหร่ ปราสาทเบงมาเลีย ลานพระเจ้าขี้เรื้อน ลานช้าง ปราสาทพระพิธู พระราชวังหลวง (Mangalartha, Preah Palilay?, Bayon, Ta Prohm, Preah Khan, Prasats Chrung, Angkor Wat, Baphuon, Chao Say Tevoda, Banteay Samré, Beng Mealea, Terrace of the Leper King, Elephant Terrace, Preah Pithu, Royal Palace)  
 พระเจ้าอินทรวรมันที่ 3 (Srindravarman) 1295-1307  ปราสาทตาพรหม ปราสาทพระพิธู ปราสาทพระป่าเลไลย์ (Ta Prohm, Preah Pithu, Preah Palilay)  
 พระเจ้าอินทรชัยวรมัน (Srindrajayavarman) 1307-1327    
 พระเจ้าชัยวรมันปรเมศวร (พระบรมลำพงษ์ราชา) (Jayavarman Paramesvara) 1327-1353?    

     

แผนที่ประเทศกัมพูชาปัจจุบัน, ที่มา: commons.wikimedia.org, วันที่เข้าถึง 05 มิถุนายน 2562.





ที่มา แหล่งอ้างอิง หมายเหตุและคำอธิบายเพิ่มเติม
01. Michael Freeman และ Claude Jacques, ANCIENT ANGKOR Book guides, ISBN 974 8225 27 5, จัดพิมพ์ที่ บมจ.อมรินทร์ พรินติ้ง ประเทศไทย, ครั้งที่ 11 พ.ศ.2556.
02. Michel Petrotchenko, Focusing On The Angkor Temples, The Guidebook 2017 Edition, ISBN 978-616-423-531-1, จัดพิมพ์ที่ บมจ.อมรินทร์ พรินติ้ง ประเทศไทย, ครั้งที่ 4 พ.ศ.2560.
03. หลังจากที่พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 เสด็จกลับจากชวา ทรงได้รวบรวมจัดตั้งอาณาจักรขึ้น, เริ่มด้วยระบบกษัตริย์แบบเทวะราชา (The God-King Cult of Devarājā) จัดตั้งเมืองหลวงขึ้นที่ยอดเขาพนมกุเลน (Mahendraparvata) เสมือนหนึ่งเป็นเขาไกรลาส (Mount Kailaśa) อันเป็นที่ประทับของพระศิวะ. ที่มา: www.sac.or.th/databases/seaarts/en/architectures/item/654-preah-aram-rong-chen.html, วันที่เข้าถึง 2 มิถุนายน 2562.
04.  ภภพพล จันทร์วัฒนกุล, 30 ปราสาทขอมในเมืองพระนคร, ISBN 978 616 7767 94 9 พิมพ์ครั้งที่ 2 ตุลาคม 2560, สำนักพิมพ์เมืองโบราณ, กรุงเทพฯ.
05.  เดวิด แชนด์เลอร์ (David Chandler), ประวัติศาสตร์กัมพูชา (A History of Cambodia), ISBN 974 91090 3 1, แปลโดย พรรณงาม เง่าธรรมสาร, สดใส ขันติวรพงศ์, วงเดือน นานาสัจจ์, พิมพ์ครั้งที่ 3: 2546, มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, กรุงเทพฯ.
06.  วรณัย พงศาชลากร, นักวิชาการนอกกรอบ EJeab Academies, วันที่เข้าถึง 6 มิถุนายน 2562.




 
info@huexonline.com