MENU
TH EN

08. ปราสาทพนมบาเคง

08. ปราสาทพนมบาเคง01, 02
First revision: Oct.29, 2019
Last revision: Dec.05, 2019

รวบรวม เรียบเรียง สืบค้นโดย อภิรักษ์ กาญจนคงคา

     ปราสาทพนมบาเคง (Phnom Bakheng) บ้างก็เรียกปราสาทบาแคง บ้างก็เรียก พนมบาเก็ง (แปลตามตัวว่า ภูเขาแห่งบรรพบุรุษผู้มีอำนาจ)
     บาแคง แปลว่า แข็งแรง ปราสาทนี้สร้างโดยพระเจ้ายโศวรมันที่ 1 (Yasovarman A.D.889-910) เมื่อ พ.ศ.1436 ตั้งอยู่บนยอดเขาพนมบาแคง มีความสูง 79 เมตร ในจารึกเรียกเขานี้ว่า "วนัมกันตาล" บ้างก็เรียก "พนมกันดาล" หรือ "พนมกังดาล" ก็มี (แปลว่า ภูเขากลางเมือง) พนมบางแคงตั้งอยู่กลางเมืองยโศธรปุระ (เป็นเมืองที่พระเจ้ายโศวรมันที่ 1  เป็นผู้สร้าง ปัจจุบันเรียกว่า เมืองพระนคร หรือ โนโก หรือ Angkor) เมื่อครั้งที่พระเจ้ายโศวรมันที่ 1 ทรงหาที่ตั้งราชธานีใหม่ ทรงมีพระประสงค์ที่จะให้มีภูเขาตั้งอยู่ตรงกลางราชธานีของพระองค์ เป็นเทวาลัยที่ยิ่งใหญ่อลังการกว่าอนุสรณ์สถานของพระบิดาของพระองค์ เพื่อประดิษฐานสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่จะปกป้องราชอาณาจักรเขาพนมบาแคงมีความเหมาะสมกว่าเขาพนมบกที่สูงใหญ่เกินไป รายละเอียดดูใน 22. ปราสาทพนมบก และเขาพนมกรอม รายละเอียดดูใน 21. ปราสาทพนมกรอม  ที่อยู่ใกล้ทะเลสาบมากจนน้ำท่วมเป็นเวลายาวนาน เขาพนมบาแคงจึงถูกเลือกเป็นเขากลางเมือง และทรงให้สร้างปราสาทบนยอดเขาแห่งนี้.

แผนผัง ปราสาทพนมบาเคง, ที่มา: www.overseasattractions.com, วันที่เข้าถึง 15 กุมภาพันธ์ 2562

     แผนผังปราสาทบาแคง เป็นแบบกระจายความสำคัญออกจากจุดศูนย์กลาง ทำเป็นฐานซ้อนกัน 5 ชั้น ตรงกลางสมมติเป็นเขาพระสุเมรุหรือเขาไกรลาส เป็นที่ประทับของพระศิวะและเป็นศูนย์กลางของราชอาณาจักร (เหมือนปราสาทบากอง) ฐานแต่ละชั้นหมายถึงป่าที่รายล้อมเขาพระสุเมรุ เขาไกรลาสอยู่ชั้นบนสุดมีปราสาท 5 หลังตั้งอยู่บนฐานเดียวกัน ปราสาทหลังใหญ่เป็นประธานตั้งอยู่ตรงกลาง อีก 4 หลังอยู่ที่มุมทั้งสี่ มีปราสาทบริวารรายรอบอีกด้านละ 33 หลัง
     แนวคิดการก่อสร้างเทวาลัย หรือ ปราสาทพนมบาเคงนี้ ยิ่งใหญ่อลังการกว่ากว่าอนุสรณ์สถานพระบิดา (พระเจ้าอินทรวรมันที่ 1) ของพระเจ้ายโสวรมันที่ 1 นักโบราณคดีชาวฝรั่งเศส "ชอง ฟิลิโอซาต์" ได้ศึกษาสัญลักษณ์ต่าง ๆ อย่างละเอียด พิจารณาจากจำนวนชั้นของฐานปราสาท ขั้นบันได ปรางค์และรูปสลัก หากอ่านแยกและอ่านรวม จะมีจำนวนที่สัมพันธ์กัน -โดยเฉพาะ 33 กับ 108 ซึ่งไปตามคติด้านจักรวาลวิทยาของอินเดีย

 
          
ภาพจากซ้ายไปขวา: ป้ายแสดงจุดถ่ายภาพบารายตะวันตก, บารายตะวันตก, ถ่ายไว้เมื่อ 21 ตุลาคม 2561.

    ปราสาทพนมบาแคง เป็นศาสนสถานของศาสนาพราหมณ์ลัทธิไศวนิกาย {Hindu (Shiva)} เป็นศิลปะกัมพูชาสมัยบาแคง (สมัยที่ 7) กำหนดอายุราวกลางพุทธศตวรรษที่ 15 (ประมาณ 1,100 กว่าปีมาแล้ว)
     เป็นปราสาทประจำรัชกาลพระเจ้ายโศวรมันที่ 1 รูปแบบทางศิลปกรรมของปราสาทแสดงให้เห็นถึงวิวัฒนาการ โดยปราสาทประธานหลังกลางสามารถทำประตูทะลุเข้า-ออกได้ทั้งสี่ด้าน แล้วลวดลายของทับหลังมีท่อนพวงมาลัยโค้งแอ่นลงตรงมากกว่าศิลปะแบบพระโคเล็กน้อย และพบว่าวัสดุที่ใช้เป็นหินทรายแทนที่วัสดุอื่นทั้งหมด (อาจถูกใช้ตั้งแต่ปราสาทบากองหลังเดิมก่อนการบูรณะแล้ว) รูปบุคคลนิยมสลักผ้านุ่งเป็นกลีบริ้วทับซ้อน (กระโปรงพลีต) ทั้งบุรุษและสตรี

 
          
ภาพจากซ้ายไปขวา: ภาพตรงฐานพนมบาแคง ถ่ายจากทิศตะวันตกเฉียงเหนือตรงมายังปราสาท, ภาพถ่ายบนปราสาทพนมบาแคง
เห็นเมืองเสียมราฐอยู่ลิบ ๆ, ถ่ายไว้เมื่อ 21 ตุลาคม 2561.
 
          
ภาพจากซ้ายไปขวา: ปราสาทประธานของพนมบาแคง ช่วงหลังทรุดโทรมเนื่องจากสงครามกลางเมืองที่ผ่านมา ต้องใช้คานไม่รองทับ
หลังตัวปราสาทไว้,บนลานบนตัวปราสาท เหมาะที่จะชมทิวทัศน์และชมพระอาทิตย์อัสดง
ก่อนจะลับขอบฟ้า, , ถ่ายไว้เมื่อ 21 ตุลาคม 2561.

 
           
ภาพจากซ้ายไปขวา: อีกมุมหนึ่งของปราสาทประธานของพนมบาแคง, โคนนทิ (วัวเพศผู้สีขาวล้วน) เป็นพาหนะของพระศิวะ
อยู่ตรงฐานปราสาทด้านล่าง หมายถึงว่า พระศิวะกำลังประทับอยู่บนปราสาทพนมบาแคง, ถ่ายไว้เมื่อ 21 ตุลาคม 2561.

     ปราสาทประธานนั้น หมายถึงแกนกลางของจักรวาล มีปราสาทย่อย ๆ ลดลั่นลงมาห้าชั้นอีก 108 ประสาท ซึ่งเท่ากับจำนวนเทวาและอสูร (ฝ่ายละ 54 องค์และตน) ที่กำลังยุดนาคพญาวาสุกรีในพิธีกวนเกษียรสมุทร รายละเอียดปรากฎในนารายณ์อวตาร - กูรมาวตาร
     จากจารึก "สต๊อก ก๊อก ธม" บอกเราว่า พระเจ้ายโศวรมันที่ 1 "โปรดให้สร้างพระนครศรียโศธรปุระเป็นนครหลวง และให้อัญเชิญเทวราชจากหริหราลัยมายังนครใหม่นี้ โปรดให้สร้างเทวาลัยที่พนมกันดาล"03 เทวาลัยพระเจ้ายโศวรมันที่ 1 นี้ เพิ่งมาเรียกปราสาทพนมบาเคง เมื่อทศวรรษที่ 1930 นี่เอง.
     ทางตะวันออกของปราสาทพนมบาเคง พระเจ้ายโสวรมันที่ 1 โปรดให้สร้างสระเก็บน้ำ กว้าง 3 กิโลเมตร ยาวราว ๆ 6.5 กิโลเมตร มีชื่อว่า ยโศธรตฎากะ (บารายตะวันออก) ซึ่งปัจจุบันตื้นเขินหมดแล้ว โปรดให้สร้างเทวาลัยและพระอาราม คือ ปราสาทแม่บุญตะวันออก (รายละเอียดดูใน 23. ปราสาทแม่บุญตะวันออก) บนฝั่งสระเก็บน้ำด้านทิศใต้.



ที่มา คำศัพท์ และคำอธิบาย  
01. จาก. เดวิด แชนด์เลอร์ (David Chandler), ประวัติศาสตร์กัมพูชา (A History of Cambodia), ISBN 974 91090 3 1, แปลโดย พรรณงาม เง่าธรรมสาร, สดใส ขันติวรพงศ์, วงเดือน นานาสัจจ์, พิมพ์ครั้งที่ 3: 2546, มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, กรุงเทพฯ.
02. จาก. หนังสือ "30 ปราสาทขอมในเมืองพระนคร" โดย ภภพพล จันทร์วัฒนกุล, สำนักพิมพ์เมืองโบราณ พิมพ์ครั้งที่ 2, (ปรับปรุงใหม่) ตุลาคม 2560.
03. จาก. V. Goloubew, "Le Phnom Bakheng et la ville de Yasovarman," BEFEO Vol.33 (1933):319-344, และ V. Goloubew, "Nouvelles re'cherches autour de Phnom Bakheng," BEFEO. Vol. 34 (1934):576-600.
     


 
info@huexonline.com