MENU
TH EN

ก. บทนำ: อาณาจักรจัมปา

Title Thumbnail & Hero Image: กลุ่มปราสาทด่งเดือง จาก: Facebook ห้อง "Champa Studies-Nghiên cứu Champa", วันที่เข้าถึง 19 เมษายน 2563.
ก. บทนำ: อาณาจักรจัมปา02.
First Revision: Apr.19, 2020
Last change: May 19, 2020

     ในบรรดาชาติต่าง ๆ ของ Southeast Asia ที่หายไปจากประวัติศาสตร์ ทั้งที่เคยมีความสำคัญมาก่อนคือ รัฐจัมปา รัฐยะไข่ (อาระกัน) และรัฐโจโล (มินดาเนา ฟิลิปปินส์) จัมปาเป็นรัฐโบราณที่สุดของพื้นแผ่นดินใหญ่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเป็นที่พบจารึกสันสกฤตที่เก่าแก่ที่สุดด้วย รองจากจารึกที่อินโดนิเชีย เดิมจัมปามีอำนาจในภาคกลางของเวียดนามปัจจุบันทั้งหมด มีการย้ายเมืองหลวงหลายครั้ง ดังนั้นจึงมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าชาติอื่น ๆ มีเรื่องราวปรากฏในเอกสารจีนมาตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถัง (เพราะพวกจามทำสงครามกับแคว้นกาวจี้หรือเวียดนามสมัยอยู่ใต้การปกครองของจักรวรรดิจีน ชาวจามมีเชื้อสายร่วมกับอินโดนีเชีย เพราะอพยพทางเรือข้ามทะเลมาตั้งถิ่นฐานที่บริเวณชายฝั่ง เนื่องจากชาวจามอยู่ในพื้นที่ที่ทำเกษตรกรรมไม่ได้ดีจึงดำรงตนอยู่ได้ด้วยการปล้นสะดมเรือที่สัญจรไปมาระหว่างจีนกับรัฐอื่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และอินเดีย ในสมัยที่จีนยึดเมืองหลวงของจัมปาได้ในคริสต์ศตวรรษที่ 9 กองทัพจีนได้ขนทองจากท้องพระคลังของจัมปาไปหลายเล่มเกวียน ซึ่งปล้นมาจากเรือส่งราชบรรณาการของชาติต่าง ๆ
     ในสมัยพระจักรพรรดิเลทันห์ตงแห่งอาณาจักรไดเวียด ญวนได้ยึดจัมปาได้ทั้งหมดในค.ศ. 1474 หลังจากเป็นศัตรูรบกันมานานนับศตวรรษ เรื่องราวของจัมปาน่าสนใจเพราะเป็นเจ้าของอารยธรรมพราหมณ์ต้นแบบ เพราะฉะนั้น คนที่สนใจประวัติศาสตร์จึงควรไปดูแหล่งโบราณสถานสำคัญ เช่นที่ มี่เซิน เมืองญาตราง เมืองวิชัย โปนาการ์ และที่พลาดไม่ได้เลยคือ พิพิธภัณฑ์จามที่ดานัง เมื่อผมพาคณะไปที่เวียดนามสั่งให้มัคคุเทศก์พาไปดูพิพิธภัณฑ์เขาแทบไม่รู้จัก เพราะเขามักพาคนไทยไปบานาฮิลล์ (พนาบรรพต) และไปซื้อของที่ตลาดดานัง ตอนนี้ในการจัดอันดับโลกของ Travel & Leisure เมืองโห่ยอันขึ้นไปอยู่อันดับหนึ่งของโลก ส่วนในเอเซีย เชียงใหม่อยู่อันดับสอง ไปโห่ยอันก็ดีเพื่อเรียนรู้ว่าทำไมเชียงใหม่ซึ่งมีทรัพยากรทางวัฒนธรรมมากกว่ากลับอยู่อันดับสอง ความเละเทะและไม่ได้เรื่องของผู้ปกครองไทยทั้งระดับชาติและท้องถิ่น ทำลายมนตร์เสน่ห์ของเชียงใหม่ลงไปมาก
มัคคุเทศก์เวียดนามก็คุณภาพต่ำไม่ค่อยมีความรู้ เวลาไปเขมร พม่า และเวียดนาม ผมต้องบรรยายในรถเองเพราะเป็นเรื่องประวัติศาสตร์ที่ต้องติดตามงานวิจัยสมัยใหม่ให้ทัน...,

     ต้องเข้าใจให้ถูกต้องนะครับว่า เราเรียกอาณาจักร "จัมปา" ชื่อที่ยืมมาจากแคว้นจัมปาในอินเดียโบราณ (ปัจจุบันคือ เบงกอล) ส่วนพลเมืองของจัมปาเรียกว่า "ชาวจาม" จาม แปลว่า พลเมืองแห่งจัมปา01.

แผนที่อนุทวีปอินเดีย ยุคมหาชนบท ช่วงพุทธกาล (Mahājanapada Period c.500 BCE),
ที่มา: en.wikipedia.org, วันที่สืบค้น 16 มีนาคม 2561.

     จากแผนที่ข้างต้น แคว้นขนาดใหญ่ 16 แคว้นหรือรัฐนั้น หนึ่งในนั้นคือแคว้นอังคะ (Anga) อันมีเมืองหลวงชื่อ "จัมปา" ปัจจุบันคือเบงกอลตะวันตก อันเป็นต้นกำเนิด สายธารบรรพบุรุษของชาวจามนั่นเอง. (รายละเอียดดูในหมายเหตุที่ 06 ของ จ.บทนำ: ภควัทคีตา )
 

     จาก 03 หน้าที่ 19-20 ในปี ค.ศ.1942 เมื่อได้พิจารณาเสาหิน เสาคาน มุมวิหารและองค์ประกอบที่เป็นส่วนประดับต่าง ๆ ของปราสาทจามแล้ว, ฟิลิป สแตรน์ (Philippe Stern) นักประวัติศาสตร์ศิลปะชาวฝรั่งเศส (11 เมษายน ค.ศ.1895 - 4 เมษายน ค.ศ.1979 - ทำงานที่พิพิธภัณฑ์กีเมต์) ได้จัดแบ่งวิหารของอาณาจักรจัมปา ออกเป็นเจ็ดสไตล์ มีรายละเอียดดังนี้
 
 สไตล์  สไตล์ของวิหารหรือพระธาตุ
 หมีเซิน E-1 สไตล์ (หรือสไตล์คลาสสิก ในค.ศ.ที่ 8) (Mỹ Sơn E-1 Style)  หมีเซิน E-1 (Mỹ Sơn E-1)
 หมีเซิน F-1 (Mỹ Sơn F-1)
 หมีเซิน C-7 (Mỹ Sơn C-7)
 ภูไห่ (Phú Hải)
 โผดัม (Po
Đam)
 ห่อลาย สไตล์ (ค.ศ.ที่ 8 และ 9) (Hòa Lai Style)  ห่อลาย (Hòa Lai)
 หมีเซิน A-12 (Mỹ Sơn A-12)
 หมีเซิน A-13 (Mỹ Sơn A-13)
 ด่งเดือง สไตล์ (ค.ศ.ที่ 9) (Đông Dương Style)  กลุ่มปราสาทด่งเดือง (Đông Dương group)
 
หมีเซิน A-10 (Mỹ Sơn A-10)
 หมีเซิน B-4 (Mỹ Sơn B-4)
  หมีเซิน A-1 สไตล์ (ค.ศ.ที่ 10) (Mỹ Sơn A-1 Style)  หมีเซิน A-1 (Mỹ Sơn A-1)
 หมีเซิน B-3 (Mỹ Sơn B-3)
 หมีเซิน B-5 (Mỹ Sơn B-5)
 หมีเซิน B-7 (Mỹ Sơn B-7)
 หมีเซิน D-1 (Mỹ Sơn D-1)
 กลุ่มปราสาทคุ่งหมี (Khương Mỹ group)
 ปราสาททางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของปราสาทโพ นาคาร์ เมืองญาจาง (Northwestern Tower of Po Nagr Nha Trang)
  โพ นาคาร์ สไตล์ (ช่วงการเปลี่ยนผ่านจาก Mỹ Sơn A-1 Style และ สไตล์บินห์ดินห์ ในช่วง ค.ศ.ที่ 11 และ 12) (Po Nagar Nah Trang Style)   กาลัน โป นาคาร์ ญาจาง (Kalan Pô Nagar Nha Trang)
 Bình Lam Tower
 กลุ่มปราสาททับบัก (
Tháp Bạc group)
 ปราสาทหนาน (
Tháp Nhạn 
Tower)
 Chien Dan group

 
หมีเซิน B-1 (Mỹ Sơn B-1)
 หมีเซิน B-2 (Mỹ Sơn D-2)
 หมีเซิน B-6 (Mỹ Sơn D-6)
 หมีเซิน C-1 (Mỹ Sơn C-1)
 หมีเซิน C-2 (Mỹ Sơn C-2)

 หมีเซิน C-3 (Mỹ Sơn C-3)
 หมีเซิน C-4 (Mỹ Sơn C-4)
 หมีเซิน C-5 (Mỹ Sơn C-5)
 หมีเซิน C-6 (Mỹ Sơn C-6)​​​
 บินห์ดินห์สไตล์ (ในช่วง ค.ศ.ที่ 12 ถึง 14/15) (Bình Định Style)  กลุ่มปราสาทเดื่องลอง (Duong Long group)
 Hung Thanh group
 Canh Tien Tower
 Thoc Loc Tower
 Thu Thien Tower
 Southern Tower of Po Nager Nha Trang
 Bang An

 หมีเซิน G (Mỹ Sơn G)
 หมีเซิน C-6 (Mỹ Sơn H)​​​
 โพ ครอง การาย สไตล์ (ราว ค.ศ.ที่ 14 และ 16/17) (Pô Kloong Garai Style)  กาลัน โปคลอง การาย (Pô Kloong Garai group)
 Yang Prong Tower
 P
ô Rame Tower



ที่มา คำศัพท์ และ คำอธิบาย:

01. จาก.ข้อความใน LINE ห้อง "สุโขทัยคดี", บรรยายโดย ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร เมธีอาวุโส สกว., เมื่อ 12 เมษายน 2563.
02.  สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ใน
 ด้น และค้นหาอาณาจักรจัมปา 
03.  
จาก. Vestiges of Champa Civilization, เขียนโดย จั่น ขี่ เฟื้อง (Trần Kỳ Phương), สำนักพิมพ์เต่ เก้ย (Thế Giới), ฮานอย 2014.
info@huexonline.com