MENU
TH EN

020. ปราสาทวัดกำแพงแลง จ.เพชรบุรี

Title Thumbnail: ภาพปราสาทกำแพงแลงในสมัยรัชกาลที่ 5 , จาก oknation.nationtv.tv, โดยอาจารย์วรณัย  Hero Image: ที่มา: goodlifeupdate.com, วันที่เข้าถึง 17 ธันวาคม 2562.
020. ปราสาทวัดกำแพงแลง - เพชรบุรี01, 02
First revision: Dec.17, 2019
Last change: Dec.17, 2019

วัดกำแพงแลง ศาสนสถานแบบเขมรบายนยุคพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗
.
ราวพุทธศตวรรษที่ ๑๕-๑๖ เกิดศูนย์กลางอำนาจทางการเมืองขนาดใหญ่ที่เมืองพระนครในดินแดนกัมพูชา ความเชื่อทางศาสนาฮินดูและพุทธแบบมหายาน ได้ส่งอิทธิพลต่อรูปแบบศิลปะและสถาปัตยกรรมของบ้านเมืองต่างๆ รวมถึงในดินแดนประเทศไทยด้วย โดยเฉพาะในภาคอีสานหรือเขมรสูงที่คั่นด้วยเทือกเขาพนมดงเร็กต่อกับเขมรต่ำซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองพระนคร ดังปรากฏปราสาทหินแบบขอมจำนวนมาก แม้ในภาคกลางของประเทศไทยก็ยังมีการตีความไปว่า ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลทางการเมืองของขอมสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ ดังที่อ้างจารึกสมัยนี้กล่าวถึงการสร้างอโรคยศาลตามหัวเมืองต่างๆ และว่าบางแห่งอยู่ในภูมิภาคตะวันตก เช่น ที่สามชุก สระโกสินารายณ์ เมืองสิงห์ ราชบุรี และเพชรบุรี เป็นต้น
.
แต่การวิเคราะห์ดังกล่าวไม่มีหลักฐานสนับสนุนทั้งในเรื่องรูปแบบทางสถาปัตยกรรมของอโรคยศาลที่มีแบบแผนแน่นอนตายตัวตามปราสาทหินหรือศาสนสถานในพื้นที่นั้น นอกจากอิทธิพลทางศิลปกรรมความเชื่อการนับถือพุทธศาสนาแบบมหายาน และทั้งไม่มีข้อมูลหลักฐานอิทธิพลทางการเมืองที่น่าเชื่อว่าบ้านเมืองในแถบภาคกลางนี้ตกอยู่ในอำนาจทางการเมืองของเขมรโดยเด็ดขาดจนถึงกับต้องต่อสู้เพื่อเอกราชดังที่เคยเข้าใจกันมา หากแต่มีความสัมพันธ์ด้วยการกินดองหรือแต่งงานเป็นเครือญาติร่วมกับกษัตริย์ผู้ปกครองจากบ้านเมืองที่มีความเข้มแข็งกว่าในช่วงเวลาสั้น ๆ ตามเวลาในการครองราชย์ ซึ่งเป็นความสัมพันธ์ในระดับเครือญาติและอิทธิพลทางศาสนาและสังคมวัฒนธรรม
.
อย่างไรก็ตาม การสร้างปราสาทแบบขอมที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะเนื่องในศาสนาพุทธแบบมหายานทั้งที่ปราสาทเมืองสิงห์ และที่วัดกำแพงแลงน่าจะรับผ่านมาจากเมืองลพบุรี จึงเรียกช่วงเวลาในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๘-๑๙
ปราสาทกำแพงแลงที่เพชรบุรีตั้งอยู่ห่างจากฝั่งแม่น้ำทางตะวันออกราว ๑ กิโลเมตร ปราสาทก่อด้วยศิลาแลงและทำศิลาแลงล้อมรอบ และมีปูนปั้นประดับ แต่เดิมเป็นโบราณสถานร้างเมื่อสร้างวัดรุ่นใหม่จึงได้ชื่อว่ามาว่า วัดเทพปราสาทศิลาแลง
.
ผังของปราสาทวัดกำแพงแลงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ภายในกำแพงมีปราสาท ๔ องค์ ปราสาท ๓ องค์ทางด้านหน้าเรียงกันในแนวเหนือและใต้ โดยปราสาทประธานมีขนาดสูงใหญ่กว่าอีก ๒ องค์ ส่วนปราสาทองค์ที่ ๔ ตั้งอยู่ด้านหลังของปราสาทประธานทางทิศตะวันออก และมีซุ้มประตูทางเข้าหรือโคปุระ ๑ หลัง ยอดเป็นปราสาท และมีบันทึกว่าเคยมีสระน้ำกรุขอบอยู่ชิดขอบกำแพงทางทิศตะวันออก ศิลปสถาปัตยกรรมเนื่องในศาสนาพุทธแบบมหายานที่วัดกำแพงแลง จังหวัดเพชรบุรี ได้รับอิทธิพลจากการสร้างปราสาทพระขรรค์และมีรูปแบบศิลปะทางพุทธศาสนาแบบมหายานในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ พบประติมากรรมรูปพระโพธิสัตว์โลเกศวรเปล่งรัศมี พระโพธิสัตว์โลเกศวรสี่กร พระวัชรสัตว์นาคปรก นางปรัชญาปารมิตา ซึ่งทั้งหมดอยู่ในสภาพชำรุดและอยู่ในการครอบครองของเอกชน
.
ซึ่งการเรียงตัวของปรางค์สามหลังคล้ายการวางผังที่พระปรางค์สามยอด ลพบุรี อยู่ในอิทธิพลของพุทธศาสนาแบบมหายานรูปแบบเดียวกันโดยประดิษฐานรูปเคารพหลักทั้งสามตามคติพระตรัยรัตนมหายานแบบวัชรยานในรัชกาลพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ แม้องค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมจะคล้ายคลึงกันในทุกสัดส่วน แต่ปราสาทที่วัดกำแพงแลงเรือนธาตุและมุขที่ยื่นออกมาเท่านั้น ไม่มีส่วนของมณฑปและมุขกระสันที่เชื่อมต่อห้องกลางปราสาทหรือเรือนธาตุตามแบบปราสาทเขมรทั่วไป ซึ่งเป็นธรรมดาของการรับวัฒนธรรมจากแหล่งหนึ่งมาสู่บ้านเมืองที่ห่างไกลที่จะมีการปรับรับหรือดัดแปลงไปตามสถานการณ์หรือค่านิยมที่แตกต่างกัน



ที่มา คำศัพท์ และคำอธิบาย
01. จาก. Facebook ห้อง: สยามเทศะ โดยมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์, วันที่เข้าถึง 17 ธันวาคม 2562.
02. จาก. th.wikipedia.org, วันที่สืบค้น ....

 
info@huexonline.com