MENU
TH EN

03. ปราสาทพิมานอากาศ

Title Thumbnail & Hero Image: ปราสาทพิมานอากาศ, ถ่ายไว้เมื่อ 21 ตุลาคม 2561
03. ปราสาทพิมานอากาศ01, 02.
First revision: Oct.09, 2019
Last change: Aug.22, 2020

สืบค้น รวบรวม เรียบเรียง และปริวรรตโดย อภิรักษ์ กาญจนคงคา

     ปราสาทพิมานอากาศนี้มีศิลปกรรมแบบคลังและแบบบาปวน ก่อสร้างเพื่อฉลองการขึ้นครองราชย์ของพระเจ้าราเชนทรวรมเทวะที่ 2 (ราว ๆ กลางคริสต์ศตวรรษที่ 10) และโดยผู้ก่อสร้างอื่น ๆ ก่อนหน้าเพื่อฉลองการครองราชย์ของพระเจ้าหรรษาวรมันที่ 1 (ครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 10). ตามทฤษฎีต่าง ๆ ที่เก่าแก่กว่า การก่อสร้างยุคแรก ๆ นั้น ปราสาทพิมานอากาศ เก่าแก่ถึงขนาดว่าก่อสร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 8 เลยทีเดียว.
     ต่อมาในสมัยพระเจ้าสูริยวรมเทวะที่ 1 ได้ปรับตัวแบบปราสาทใหม่ เพิ่มเสริมขึ้นในครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 11.
     ปราสาทพิมานอากาศนี้ เป็นปราสาทมีฐานยกสูงซ้อนกันหลายชั้น มีบันไดขึ้นลง 4 ด้าน ข้างบนมีหลักฐานแสดงให้เห็นว่าเป้นสถาปัตยกรรมสมัยคลังและบาปวน ตรงระเบียงคดเริ่มพัฒนาเป็นกำแพง 2 ชั้น มีหลังคาคลุม ทำให้มีพื้นที่ว่างตรงกลาง คนเดินลอดได้ (ค่อนข้างแคบเพราะปราสาทมีขนาดเล็ก) ตัวปราสาทประธานพังลงมาแล้ว แต่มีร่องรอยทับหลังบางชิ้นที่เป็นรูปแบบศิลปะคลัง
     ปราสาทพิมานอากาศนี้เอง มีตำนานกล่าวขานกันว่า เป็นที่อยู่ของนางนาคที่คอยปกป้องราชอาณาจักร กษัตริย์ที่ขึ้นครองราชย์ทุกพระองค์ต้องขึ้นไปสมสู่กับนางนาคในช่วงยามต้นของแต่ละคืน ถ้าไม่ปฏิบัตินางนาคจะโกรธและบันดาลให้ราชอาณาจักรล่มสลาย.


     "อ้างถึง โจวต้ากวน ได้เล่าไว้ ในปีหนึ่งกษัตริย์เขมรต้องขึ้นไปปราสาท (ปราสาทพิมานอากาศ) เพื่อสมสู่กับนางนาค คล้ายกันในภูมิภาคนี้ เขมร พม่า ชวา โยงเป็นเรื่องเล่าจากเขมรโบราณ สตรีเป็นเจ้าของแผ่นดิน ผู้ชายเดินทางเข้ามาทีหลัง อันเป็นภารตะวัตร (Indianization)
     ในกฎมณเฑียรบาล อยุธยาตอนต้น พระเจ้าแผ่นดิน ร่วมพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร เจ้าแม่หยัวเมืองหรือแม่อยู่หัวเมือง (วิญญาณศักดิ์สิทธิ์ของเมือง) - สตรีที่เป็นตัวแทนความสมบูรณ์ในแผ่นดิน ไปอยู่ด้วยหนึ่งคืน เหมือนกับตำนานเขมรโบราณ แต่พิธีนี้ก็หายไป อาจเป็นด้วยอิทธิพลของพระพุทธศาสนา.
     ชวา หลังดัตช์เข้าปกครองชวาแล้ว มีกษัตริย์ชวา สูสูฮันนาน (สุลต่าน) ทำพิธีสมสู่กับนางนาคที่อยู่ในสมุทร สะท้อนให้เห็นความสำคัญของผู้หญิง (สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ และพลังธรรมชาติอย่างหนึ่ง)"03.
    


ที่มา คำศัพท์ และคำอธิบาย:
01. Michel Petrotchenko, Focusing On The Angkor Temples, The Guidebook 2017 Edition, ISBN 978-616-423-531-1, จัดพิมพ์ที่ บมจ.อมรินทร์ พรินติ้ง ประเทศไทย, ครั้งที่ 4 พ.ศ.2560.
02. จาก. หนังสือ "30 ปราสาทขอมในเมืองพระนคร" โดย ภภพพล จันทร์วัฒนกุล, สำนักพิมพ์เมืองโบราณ พิมพ์ครั้งที่ 2, (ปรับปรุงใหม่) ตุลาคม 2560.
03.  ถอดความจากการบรรยายของ ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร เมธีวิจัยอาวุโส สกว. ในโครงการอบรมวิชาการและบรรยายพิเศษเรื่อง “สุโขทัยคดี” ในมิติประวัติศาสตร์ จารึกศึกษา และนิรุกติประวัติ: มรดกความทรงจำแห่งสยามเหนือ, การบรรยายพิเศษครั้งที่ 11 เมื่อวันศุกร์ที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2563   เวลา 13.00-16.00 น. ณ ห้อง 601 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).

 
info@huexonline.com